آیا تا به حال احساس کردهاید فشارهای زندگی نهتنها در ذهن، بلکه به شکل درد فیزیکی در بدنتان بروز میکند؟ از سردردهای مزمن گرفته تا دردهای عضلانی و مشکلات گوارشی، بسیاری از زنان با این تجربه دستوپنجه نرم میکنند. این دردها، که ریشه در تعامل پیچیدهی ذهن و بدن دارند، تحت عنوان درد سایکوسوماتیک شناخته میشوند؛ دردی که کاملاً واقعی است اما لزوماً به یک آسیب فیزیکی مشخص در بدن منجر نمیشود.
در مقالهی مرجع، مفهوم درد سایکوسوماتیک را بهطور کامل بررسی کردهایم. در این مطلب میخواهیم به یک پرسش مشخص و مبتنی بر شواهد پاسخ دهیم: چرا دردهای سایکوسوماتیک در زنان با شیوع و شدت بیشتری گزارش میشود؟ پاسخ ترکیبی از عوامل هورمونی، عصبی، روانشناختی و ساختارهای اجتماعی است.
برای دریافت مشاوره و نوبت از دکتر بیتا بیانی همین حالا تماس بگیرید.
پیش از پرداختن به علتها، بد نیست به دادهها نگاه کنیم. انجمن بینالمللی مطالعهی درد (IASP) در کارزار جهانی سال ۲۰۲۴ خود که بهطور اختصاصی به تفاوتهای جنسیتی در درد پرداخته، اعلام کرده زنان در شرایط مشترک، بیشتر به دردهای مزمنی مانند سردرد، دردهای اسکلتی-عضلانی و درد شکمی مبتلا میشوند و بیشتر به کلینیکهای درد مراجعه میکنند. مرورهای چندرشتهای اخیر نیز نشان میدهند زنان علاوه بر شیوع بیشتر، حساسیت به درد بالاتر، دفعات بیشتر و مدت طولانیتری از درد مزمن را نسبت به مردان تجربه میکنند.
این تفاوت صرفاً یک برداشت ذهنی نیست، بلکه در مطالعات میدانی بزرگ روی جمعیت عمومی نیز تکرار شده است: زنان بهطور مداوم علائم جسمانی بیشتر، شدیدتر، در نقاط بیشتری از بدن و با تداوم طولانیتر گزارش میکنند.
یکی از مهمترین دلایل زیستی تفاوتهای جنسیتی در بروز دردهای روانتنی، نظام هورمونی زنان است. استروژن و پروژسترون نهتنها بر چرخهی قاعدگی، بلکه بهطور مستقیم بر شیوهی پردازش درد در سیستم عصبی مرکزی و پیرامونی نیز اثر میگذارند. پژوهشها نشان میدهند استروژن میتواند بسته به غلظت آن، هم اثر کاهنده و هم افزاینده بر درد داشته باشد؛ در حالیکه افت سطح پروژسترون، معمولاً با افزایش حساسیت به درد همراه است.
نوسانات هورمونی در دورههای مختلف زندگی زنان -از جمله قاعدگی، بارداری و یائسگی- میتواند حساسیت مغز نسبت به پیامهای درد را تغییر دهد. زمانی که سطح این هورمونها نوسان میکند، آستانهی تحمل بدن دربرابر استرسهای روانی نیز تغییر میکند و مغز ممکن است پیامهای عادی بدن را بهعنوان تهدیدی جدی و دردناک تفسیر کند. به همین دلیل، الگوی درد روانتنی در زنان اغلب در دورههای مختلف زندگی نوسان و شکل متفاوتی پیدا میکند.
اگر از زنان بپرسیم عامل اصلی استرس روزمرهشان چیست، اغلب به نقشهای متعددی اشاره میکنند که همزمان بر دوش دارند. برخلاف ساختارهای سنتی، بسیاری از زنان امروز باید در چند جبهه همزمان فعال باشند:
این «بار مضاعف» باعث میشود سطح استرس مزمن در بسیاری از زنان بالاتر از مردان باشد. وقتی استرس بهطور مزمن در بدن باقی بماند، سیستم عصبی در حالت «آمادهباش دائمی» قرار میگیرد؛ بدن فرصت بازسازی پیدا نمیکند و کوچکترین فشار روانی میتواند به شکل دردهای جسمی مانند گرفتگی عضلات یا سردرد بروز کند.
الگوی رفتاری قابلتوجهی در حوزهی سلامت وجود دارد: زنان تمایل بیشتری به پیگیری علائم جسمی و مراجعه به پزشکان متخصص دارند، اما در بسیاری از موارد این پیگیری به بنبست میرسد. چند عامل در این بنبست نقش دارند:
بخشی از پاسخ به این پرسش به تفاوت سبک مقابله با استرس بازمیگردد. مطالعات روانشناسی سلامت نشان میدهند مردان در واکنش به استرس بیشتر گرایش به رفتارهای بیرونی (مانند پرخاشگری یا رفتار پرخطر) دارند، در حالیکه زنان بیشتر از راهبردهای مقابلهی هیجانمحور مانند نشخوار فکری (Rumination) و جستوجوی حمایت عاطفی استفاده میکنند.
این تفاوت به معنای ضعف زنان نیست، بلکه الگویی است که در پژوهشهای گسترده روی هزاران نفر تکرار شده است. با این حال، برخی از همین راهبردهای هیجانمحور، بهویژه وقتی با نشخوار فکری طولانی همراه شوند، میتوانند فشار روانی را بهجای تخلیه، در سیستم عصبی نگه دارند و زمینه را برای بروز علائم جسمانی فراهم کنند.
اگر احساس میکنید دردهای شما با فشارهای روانی مرتبط است، این راهکارها میتوانند به کاهش بار استرس کمک کنند:
اگر با وجود انجام معاینات پزشکی کامل، دردهای جسمی شما (مانند کمردرد، سردرد یا مشکلات گوارشی) پابرجا هستند، یا متوجه شدهاید این دردها با دورههای استرسزا یا تغییرات خلقی همزمان میشوند، مراجعه به روانشناس یک گام ضروری و منطقی است.
بهخاطر داشته باشید مراجعه به روانشناس به این معنا نیست که درد شما خیالی است؛ بلکه به این معناست که بهدنبال درمان ریشهای و مدیریت علمی سیستم عصبی خود هستید تا کیفیت زندگیتان بهبود یابد.
این دردها کاملاً واقعی و فیزیولوژیک هستند. در این حالت، مغز پیامهای بدن را با شدت بیشتری تفسیر میکند و این یک فرایند زیستی مستند در سیستم عصبی است، نه تصور ذهنی.
دارو میتواند علائم را موقتاً کنترل کند، اما تا زمانی که عامل استرس و نحوهی پردازش درد در مغز مدیریت نشود، احتمال بازگشت درد بالا خواهد بود.
در درد معمولی، معمولاً یک آسیب مشخص مانند شکستگی یا التهاب در آزمایشها دیده میشود. در درد سایکوسوماتیک، آزمایشها اغلب طبیعی هستند اما درد همچنان بهطور واقعی احساس میشود.
تغییر سبک زندگی بسیار کمککننده است، اما در موارد مزمن، ترکیب آن با رواندرمانی برای پرداختن به ریشههای عمیقتر استرس، بهترین نتیجه را به همراه دارد.
بستگی به علت زمینهای استرس و میزان حساسیت سیستم عصبی دارد، اما با رویکردهای مناسب مانند مدیریت استرس و درمانهای شناختیرفتاری، بهبود کیفیت زندگی کاملاً محتمل است.
شما تنها نیستید. برای درک بهتر ریشههای روانی دردهای خود و یادگیری روشهای مؤثر مدیریت استرس، میتوانید همین حالا نوبت مشاوره با دکتر بیتا بیانی را رزرو کنید.
1. IASP — Global Year 2024 Fact Sheet: Overview of Sex and Gender Differences in Pain — https://www.iasp-pain.org/wp-content/uploads/2024/06/gender-differences-in-pain-fact-sheet_R1.pdf
2. Sex-Related Differences in Chronic Pain: A Narrative Review by a Multidisciplinary Task Force, Medicina (2025) — https://doi.org/10.3390/medicina61071172
3. Full Article: Sex and Gender Differences in Pain Perception and Management in Clinical Settings (2024) — https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/26895293.2024.2367421
4. Women’s Pain Management Across the Lifespan — A Narrative Review of Hormonal, Physiological, and Psychosocial Perspectives, PMC — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12112123/
5. Gender Bias and Diagnostic Delays in Young Women: A Narrative Review, Cureus (2025) — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12829432/
6. Somatic Symptom Reporting in Women and Men, Journal of General Internal Medicine, PMC — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1495200/
7. Gender Differences in Stress and Coping Styles, ScienceDirect — https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0191886904000200
آیا تا به حال شده که صبحها با احساس خستگی مفرط از خواب بیدار شوید، حتی اگر شب قبل خوب خوابیده باشید؟ یا شاید ...
تشخیص گرفتهاید که دردتان سایکوسوماتیک است، یا خودتان به این نتیجه رسیدهاید. حالا مهمترین سوال پیش رویتان این است: «خب، چطور خوب میشوم؟» خبر ...
«من درد دارم» و «من میترسم بیمار جدیای داشته باشم» — این دو جمله در نگاه اول شبیه به نظر میرسند، اما دو تجربهی ...
یک کلمه که شاید امروز از دهان پزشک، در یک مقاله یا در حرفهای یک دوست شنیدهاید: سایکوسوماتیک. اما دقیقاً یعنی چه؟ سایکوسوماتیک به ...
شاید همین حالا یک درد مشخص دارید: کمرتان تیر میکشد، معدهتان مدام ناراحت است یا گاهی حس میکنید قلبتان درست کار نمیکند. آزمایشها را ...
بسیاری از مراجعان با یک پرونده قطور از آزمایشهای خون، امآرآی و گرافیهای رادیولوژی که همگی «طبیعی» گزارش شدهاند، به مطب میرسند؛ در حالیکه ...
