تحقیقات نشان داده‌اند تجربه‌های آسیب‌زای دوران کودکی می‌توانند اثرات روانی و هیجانی طولانی‌مدتی در بزرگسالی ایجاد کنند و با مشکلات سلامت روان ارتباط قوی داشته باشند. همچنین هرچه کودک در سال‌های رشد خود آزار، خشونت یا ناامنی بیشتری را تجربه کند، احتمال بروز علائم روانی در بزرگسالی بیشتر می‌شود.
در بسیاری از موقعیت‌های تروماتیک، افراد گزارش می‌کنند که بدنشان قفل شده، خشکشـان زده یا توانایی واکنش نشان دادن را از دست داده‌اند. این تجربه ممکن است برای بسیاری از افراد گیج‌کننده باشد، اما پژوهشگران توضیح می‌دهند که چنین واکنش‌هایی بخشی از پاسخ طبیعی سیستم عصبی به شرایط تهدیدکننده هستند.
برای درک بهتر این موضوع، لازم است ابتدا با نحوه واکنش بدن در موقعیت‌های خطرناک آشنا شویم.
در موقعیت‌های بسیار خطرناک یا تروماتیک، بدن انسان گاهی قبل از آنکه فرد فرصت فکر کردن یا تحلیل آگاهانه داشته باشد واکنش نشان می‌دهد. این واکنش‌ها بیشتر توسط بخش‌های قدیمی‌تر مغز و سیستم بقا کنترل می‌شوند.
برای مثال اگر ناگهان متوجه شویم ماشینی با سرعت به سمت ما می‌آید، معمولاً ابتدا به‌طور خودکار فرمان را می‌چرخانیم یا فرار می‌کنیم و چند لحظه بعد تازه متوجه ترس و خطر می‌شویم.
این موضوع نشان می‌دهد که واکنش بدنی می‌تواند قبل از پردازش کامل ذهنی اتفاق بیفتد. در واقع سیستم بقا تلاش می‌کند در کوتاه‌ترین زمان ممکن فرد را از خطر محافظت کند.
پژوهشگران واکنش‌های دفاعی بدن را به دو نوع اصلی تقسیم می‌کنند:
هر یک از این دو الگو در شرایط خاصی فعال می‌شوند و هدف مشترک هر دو، محافظت از فرد در برابر خطر است.
در دفاع فعال، بدن برای «جنگیدن یا فرار کردن» آماده می‌شود. شدت این واکنش بسته به نوع خطر متفاوت است.
در این حالت:
هدف این واکنش، محافظت از فرد و دور شدن از خطر است.
زمانی که دفاع فعال فعال می‌شود، تمام توجه بدن و سیستم عصبی بر شناسایی تهدید و واکنش مناسب متمرکز می‌شود. در چنین شرایطی، فرد آمادگی بیشتری برای اقدام و حرکت پیدا می‌کند.
گاهی فرار یا مقابله ممکن نیست یا حتی می‌تواند خطر را بیشتر کند. در این شرایط بدن ممکن است وارد حالت دفاع منفعل شود.
در دفاع منفعل ممکن است موارد زیر دیده شوند:
این حالت زمانی رخ می‌دهد که سیستم عصبی تشخیص می‌دهد جنگیدن یا فرار کردن نمی‌تواند راه‌حل مناسبی برای بقا باشد.
پژوهشگران توضیح می‌دهند که برای کودکی که مورد سوءاستفاده جسمی یا جنسی قرار گرفته یا شاهد خشونت بوده است، تلاش برای جنگیدن یا فرار کردن اغلب بی‌فایده یا خطرناک است.
در چنین شرایطی، سیستم عصبی کودک ممکن است به طور خودکار دفاع منفعل را انتخاب کند، چون این روش برای بقا امن‌تر به نظر می‌رسد.
به همین دلیل بعضی کودکان در موقعیت‌های آسیب‌زا:
این واکنش‌ها معمولاً انتخاب آگاهانه نیستند، بلکه پاسخ غریزی سیستم عصبی برای محافظت از فرد در شرایط تهدیدکننده‌اند.
در برخی موقعیت‌های خطرناک، وقتی دفاع فعال یعنی جنگیدن یا فرار کردن ممکن نباشد، دفاع منفعل بهترین گزینه برای بقا می‌شود.
برای مثال زمانی که فرد نمی‌تواند از مهاجم فرار کند یا از او پیشی بگیرد، بدن ممکن است به‌طور خودکار وارد حالت‌هایی مانند بهت، بی‌حرکتی یا تسلیم شود.
در این شرایط، سیستم عصبی راهکاری را انتخاب می‌کند که از نظر آن بیشترین احتمال بقا را فراهم می‌کند.
پیتر لوین (۱۹۹۷) معتقد بود معمولاً ابتدا برانگیختگی شدید و دفاع فعال یعنی جنگ یا گریز فعال می‌شود و اگر این واکنش مؤثر نباشد، بدن به سمت بی‌حرکتی و دفاع منفعل می‌رود.
بر اساس این دیدگاه، ابتدا سیستم عصبی تلاش می‌کند از طریق اقدام فعال از فرد محافظت کند و در صورت ناکارآمد بودن این تلاش، واکنش‌های دفاع منفعل ظاهر می‌شوند.
با این حال برخی پژوهشگران دیگر مانند نی‌ینهاوس (۱۹۹۸) و پورگس (۱۹۹۵) معتقدند این ترتیب همیشه یکسان نیست.
در بعضی شرایط، فرد ممکن است بدون اینکه ابتدا تلاش برای جنگ یا فرار کند، مستقیماً وارد حالت دفاع منفعل شود.
این موضوع به‌ویژه در کودکان دیده می‌شود، زیرا کودکان هنوز توانایی واقعی برای مقابله یا فرار ندارند و بنابراین از سنین پایین ممکن است از این نوع دفاع استفاده کنند.
این دیدگاه نشان می‌دهد که دفاع منفعل همیشه مرحله دوم واکنش دفاعی نیست و در برخی شرایط می‌تواند نخستین پاسخ سیستم عصبی باشد.
وقتی بدن در حالت دفاع منفعل قرار می‌گیرد، کارکردهای عادی ذهن و بدن تغییر می‌کند.
در این حالت:
این تغییرات نشان می‌دهند که بدن و ذهن در شرایط دفاع منفعل به شکل متفاوتی عمل می‌کنند.
در وضعیت دفاع منفعل، واکنش‌های عضلانی نیز دچار تغییر می‌شوند.
در این وضعیت ممکن است عضلات بسیار سفت اما بی‌حرکت شوند یا برعکس شل و بی‌انرژی به نظر برسند.
بسیاری از افراد گزارش می‌کنند که در چنین لحظه‌هایی حرکت کردن برایشان بسیار دشوار بوده یا حتی احساس فلج شدن داشته‌اند.
این تجربه یکی از واکنش‌های شناخته‌شده‌ای است که در شرایط تروماتیک می‌تواند رخ دهد.
در بسیاری از تجربه‌های تروماتیک، حرکات دفاعی که بدن به طور طبیعی برای محافظت انجام می‌دهد به‌طور کامل اجرا نمی‌شوند.
در نتیجه فرد ممکن است به جای اقدام کردن، دچار بهت و بی‌حرکتی شود.
این واکنش می‌تواند بخشی از پاسخ سیستم عصبی به شرایطی باشد که در آن امکان جنگیدن یا فرار کردن وجود ندارد یا بسیار محدود است.
پژوهشگران برای توضیح این موضوع به مثال‌هایی اشاره می‌کنند.
برای مثال:
در چنین موقعیت‌هایی، فرد ممکن است نتواند واکنش دفاعی مورد انتظار را انجام دهد و به جای آن بی‌حرکتی یا بهت را تجربه کند.
تحقیقات نشان داده‌اند تجربه‌های آسیب‌زای دوران کودکی می‌توانند اثرات روانی و هیجانی طولانی‌مدتی در بزرگسالی ایجاد کنند و با مشکلات سلامت روان ارتباط قوی داشته باشند. همچنین هرچه کودک در سال‌های رشد خود آزار، خشونت یا ناامنی بیشتری را تجربه کند، احتمال بروز علائم روانی در بزرگسالی بیشتر می‌شود.
در موقعیت‌های بسیار خطرناک یا تروماتیک، بدن گاهی پیش از آنکه فرد فرصت فکر کردن یا تحلیل آگاهانه داشته باشد واکنش نشان می‌دهد. پژوهشگران این واکنش‌ها را به دو نوع اصلی دفاع فعال و دفاع منفعل تقسیم می‌کنند.
در دفاع فعال، بدن برای جنگیدن یا فرار کردن آماده می‌شود و تمرکز، هوشیاری و آمادگی حرکتی افزایش پیدا می‌کند. اما زمانی که فرار یا مقابله ممکن نباشد، سیستم عصبی ممکن است دفاع منفعل را انتخاب کند که با بهت‌زدگی، بی‌حرکتی، تسلیم یا خاموش شدن واکنش‌های فعال همراه است.
پژوهشگران معتقدند این واکنش‌ها به‌ویژه در کودکان دارای تجربه سوءاستفاده یا خشونت بیشتر دیده می‌شوند، زیرا کودکان معمولاً توانایی واقعی برای مقابله یا فرار ندارند. همچنین در حالت دفاع منفعل، توانایی ارزیابی موقعیت، حل مسئله، تفکر منطقی و واکنش‌های حرکتی ممکن است کاهش پیدا کند و فرد احساس کند قادر به حرکت یا دفاع از خود نیست.
در بسیاری از تجربه‌های تروماتیک نیز حرکات دفاعی طبیعی بدن به طور کامل اجرا نمی‌شوند و فرد ممکن است به جای اقدام کردن، دچار بهت و بی‌حرکتی شود.
ترس از معنای فکر، شک و مسئولیت افراطی در وسواس: «نکند آدم بدی باشم؟» گاهی فکری ناخواسته می‌آید: «نکند برای کسی که دوستش دارم ...
وسواس مذهبی و طهارت: وقتی ایمان و پاکی به رنج تبدیل می‌شود برخی افراد با وجود ایمان عمیق، از نماز و عبادت لذت نمی‌برند؛ ...
وسواس فکری شدید: علائم، چه کنم و آیا درمان دارد؟ اگر ساعت‌های زیادی از روز شما صرف جنگ با افکار ناخواسته و انجام اجبارهایی ...
داروهای وسواس فکری: چه گروه‌هایی استفاده می‌شوند و چه زمانی لازم است؟ اگر درباره داروی وسواس فکری جست‌وجو می‌کنید، احتمالاً می‌خواهید بدانید دارو چه ...
راهکارهای رهایی از چرخه وسواس: با فکر نجنگید، رابطه‌تان را با آن تغییر دهید وقتی یک فکر مزاحم وارد ذهن می‌شود، ممکن است وسوسه ...
درمان وسواس فکری-عملی: آیا OCD درمان دارد؟ (ERP، CBT و دارو) اختلال وسواس فکری-عملی یا OCD نوعی اختلال روان‌شناختی است که می‌تواند افکار ناخواسته ...
